Mijn aanvankelijke euforie over het betoog in dit boek is verworden tot scepsis.
He thema is zover ik kon waarnemen vernieuwend in de context van de Nederlandse progressieve politiek. Dat was en is de potentie van dit thema volgens mij. Ik was er gretig naar op zoek. Een beter alternatief dan al die doemscenario’s van Balkenende II.

Maar de uitwerking kan en moet veel beter.

Eerst enkele pluspunten:

• de heractivering van de ‘positieve vrijheid’ als beter ideaal t.o.v. de negatieve vrijheid die nu in onze samenleving de boventoon voert en op basis waarvan nu grote veranderingen worden en al zijn doorgevoerd;
• het benadrukken en versterken van emancipatie voor alle ‘achterstandgroepen’ of zij die daarvan deel uit maken.

Dan mijn fundamentele bezwaren:

• dit boek is vooral geschreven voor ingewijden die elkaar nog eens uitleggen hoe verfijnd en doordacht hun aanbevelingen voor de linkse politiek in Nederland zijn. De toegankelijkheid van deze ideeën en aanbevelingen voor de groepen die hier hun voordeel mee moeten doen, is daardoor veel te beperkt. Schrijf voor hen nog maar een ander boek!
• de rol van de ambtenarij / bureaucratie / staatkundige inrichting die deze processen moet ondersteunen in plaats van opleggen is vrijwel onderbelicht gebleven. In mijn ogen zijn alle bespiegelingen op een beter Nederland zinloos tot overbodig, als we niet ook de implementatie daarvan helder en tot strijdpunt (willen) maken.

Daarom een persoonlijke poging:
Ik ben nog blij met de Nederlandse samenleving. Ook omdat na Fortuyn dit en andere boeken verschijnen waarin een fundamenteel andere inrichting van onze samenleving wordt bepleit. Dat kan en wordt in Nederland bevorderd; we moeten alleen weer leren om hierover met elkaar en ongeacht onze herkomst of gezindte de discussie aan te gaan. We waren na de jaren 80 en 90 te veel in slaap gesust en dat moet bij ieder individueel dringend veranderen ten voordele van het geheel dat we onze Nederlandse samenleving noemen. Geheel in lijn met het concept van de positieve vrijheid is dit het aanreiken van een idee en zeker niet een poging tot dominantie in dit proces van emancipatie.

We hebben echter tevens en voorwaardelijk een uitgewerkte visie nodig op de inrichting van onze overheid. Die moet in mijn overtuiging vooral de burgers ‘enabelen’ in hun verlangen naar emancipatie en alleen excessen bestraffen. Als gevolg daarvan zal zo’n overheid veel minder taken hebben en dus sterk afgeslankt zijn.
Om de slinger van de beeldvorming maar even een zwieper te geven: wat mij betreft zijn we weer toe aan een periode van flower power. Wellicht wat minder zweverig dan in de jaren 60 maar zeker met het doel om met elkaar even vergaand over onze toekomst na te denken en de gevolgen daarvan door te voeren.