Een aardig experiment, zegt Frans de Lange, wethouder in Harderwijk. Maar een landelijke coalitie zonder het CDA, over links, gaat het niet worden, schat hij in. Dat lijkt me voor de achterban een brug te ver. De Lange is ook voorzitter van de vereniging voor bestuurders van de ChristenUnie, een club waar lokale en provinciale politici van de partij hun ervaringen kunnen uitwisselen. We zoeken als partij toch meestal naar het redelijke midden, naar een coalitie met een breed draagvlak.

Regeringsdeelname is binnen de ChristenUnie een actueel thema geworden sinds de partij bij de afgelopen Tweede-Kamerverkiezingen met zes zetels in omvang verdubbelde. Partijleider André Rouvoet adviseerde de koningin in eerste instantie om een coalitie van PvdA, CDA met grote winnaar SP te onderzoeken. Wij zijn ook winnaar, maar we willen onszelf niet meteen naar voren schuiven, sprak Rouvoet bescheiden. Maar als die combinatie mislukt - wat inmiddels zeer waarschijnlijk is - komt de ChristenUnie in beeld. Die zou PvdA en CDA aan een meerderheid in het parlement kunnen helpen.

Zon gematigd links kabinet lijkt binnen de partij op veel steun te kunnen rekenen. Bij sociale themas stemt de ChristenUnie vaak mee met links. Dat bleek anderhalve week geleden nog eens bij de stemming over een generaal pardon voor uitgeprocedeerde asielzoekers, een thema dat sterk leeft bij de achterban van de ChristenUnie. Het wordt geleidelijk aan tijd om meer warmte in de samenleving te brengen, zegt burgemeester Bort Koelewijn van het Overijsselse Rijsen-Halten: Ook de vroegchristelijke kerken toonden betrokkenheid bij de slachtoffers van de samenleving.

Deel gelovige achterban zal moeite hebben met pragmatische omgang met principes

Wethouder Van As vertelt dat hij op verkiezingsavond op het feestje van de partij was in Den Haag: Daar heerste heel duidelijk de sfeer: we zijn er klaar voor. Maar dat waren wel de actieve partijleden, erkent Van As. Geldt het ook voor het traditionele deel van de achterban die gewend was aan de oude GPV of RPF als getuigenispartijen? Partijen die de werkelijkheid konden meten aan Bijbelse normen zonder dat ze hun handen vuil hoefden te maken aan praktische politiek? In het Nederlands Dagblad verwoordde vertrekkend ChristenUnie-burgemeester Bert Groen van Bunschoten zijn aarzelingen daarover. In 1980 werd hij in het Groningse Oldehove de eerste GPV-burgemeester van Nederland. Hij moest stad en land afreizen om de achterban uit te leggen dat hij als gemeentebestuurder compromissen moest sluiten over bordelen, condoomautomaten en zondagsrust. Dat gaan de eerste landsbestuurders ook krijgen, voorspelt Groen: Ik denk dat een deel van de achterban de consequenties niet goed overziet.

Op het forum van de ChristenUnie-website speculeren de meeste bezoekers enthousiast mee over de politieke combinaties die met de ChristenUnie te maken zijn. Toch klinkt hier en daar ook twijfel. Ik krijg soms de indruk, dat wij op de automatische piloot gaan voor deelname aan de macht, zonder ons af te vragen of dat voor het aangezicht van God ook een [te] verantwoorden keus is, schrijft een bezoeker van de site. Een ander laat weten dat hij wel wil meeregeren. Maar dan moet de partij de wetten over euthanasie en abortus wel herschrijven.

Als de kabinetsbesprekingen tussen CDA, PvdA en SP mislukken, zal de ChristenUnie in beeld komen. Op lokaal niveau weet men al dat principes soms soepel toegepast moeten worden.

Burgemeester Koelewijn herkent de twijfels wel, maar wijst er op dat de partij enorm is veranderd sinds het eerste burgemeesterschap van Groen. We zijn wel principieel gebleven. Maar we hebben die principes elke dag opnieuw vorm moeten geven. Dat is een proces van geven en nemen geweest. Wethouder De Lange van Harderwijk: In grote delen van het land zijn we er inmiddels ruimschoots aan gewend geraakt om mee te besturen. In de Veluwe worden sinds de gemeenteraadsverkiezingen van 7 maart de meeste gemeenten bestuurd door colleges met ChristenUnie en landelijk is het aantal wethouders verdubbeld. Regeringsdeelname is een logische voortzetting van die trend, aldus De Lange.

Maar hoe kan de ChristenUnie besturen zonder haar principes te verloochenen? In Utrecht is dit voorjaar een centrumlinks college aangetreden met de ChristenUnie. Mirjam Bikker is fractievoorzitter en voerde de onderhandelingen. Dat is wheelen en dealen, zegt ze. Wij hadden hier in Utrecht bijvoorbeeld graag het aantal bordelen teruggebracht. Nu hebben we afgesproken dat het er in elk geval niet meer worden, dat de regels strikt gehandhaafd worden en dat er budget wordt vrijgemaakt voor prostituees die er uit willen stappen. In Leiden werkt het net zo, zegt wethouder Van As. En vanuit verschillende overtuigingen kunnen partijen tot overeenstemming komen. Wij hechten aan de zondagsrust dus willen we de winkeltijden niet volledig vrijgeven zoals is voorgesteld. Daar vinden we de SP aan onze zijde. Die wil niet verder voorthollen richting een liberale 24-uurs economie.

Dat moet landelijk ook kunnen, zo is de overtuiging bij het partijkader. We gruwen van abortus, zegt Koelewijn: Maar het is niet realistisch om te denken dat we dergelijke wetten kunnen terugdraaien. De overheid zou dan ook onbetrouwbaar zijn, zegt Bikker. Maar de ChristenUnie kan wel een stempel op het een kabinet drukken door alternatieven aan te reiken. Meer aandacht voor palliatieve zorg bijvoorbeeld, als alternatief voor euthanasie, zegt Bikker. Of betere hulp aan vrouwen die zich afvragen of ze moeten doorgaan met een zwangerschap of niet, denkt Van As.

Passen dorpsfeesten wel bij burgemeester van de ChristenUnie?

Het is de vraag of dat voldoende is voor de meer traditionele achterban op het platteland. In steden is de ChristenUnie-stemmer wel gewend dat de partij pragmatische oplossingen zoekt voor grote problemen als drugsverslaving, omdat ze voor de eigen deur spelen. Als we hier opvangtehuizen voor verslaafden zouden willen sluiten, zien we ze zelf op straat terecht komen, zegt Bikker. Burgemeester Koelewijn in Overijssel: Op het platteland is men inderdaad eerder geneigd de principiële kant te noemen dan de sociale. Ik investeer in dorpsfeesten, dat vind ik belangrijk voor de sociale cohesie. Sommige mensen vragen zich dan af of dat wel past bij een burgemeester van de ChristenUnie.

Maar ook het traditionelere deel van de achterban moet mee te krijgen zijn, zo denken de meesten. Dat vergt enorme investeringen in betrokkenheid, zegt Koelewijn. De kiezers dus opzoeken en ze proberen te overtuigen. Dat is pittig, maar niet onmogelijk, vindt Bikker. Want weglopen voor regeringsverantwoordelijkheid is er eigenlijk niet meer bij. Wethouder De Lange: Ik denk dat veel mensen op Christenunie hebben gestemd, juist omdat we daarvoor in beeld zijn.