Hier in Nederland schreef het dagblad Trouw een paar maanden geleden dat je een moreel verwerpelijk mens bent. Want volgens de Britse hoogleraar ethiek Mark Rowlands streef je naar het hoogste geluk van zo veel mogelijk mensen, ook als dat ten koste gaat van enkelen. Je aarzelt niet om er één te pijnigen als je duizenden van de dood door de atoombom, een virusinfectie of gifgas kunt redden. En dat zou slecht zijn!

Rowlands krijgt in datzelfde artikel bijval van de Slowaakse filosoof Slavoj Zizek die stelt dat je martelt zonder wroeging. Volgens Zizek is er maar weinig dat je niet zou doen voor de goede zaak. Zijn zwaarste verwijt is dat je, ondanks dit verwerpelijke gedrag, wordt gezien als een warm mens, een man met liefdes en verdriet. Dat is volgens hem de angel van het kwaad in 24. Had hij maar gelijk, hoor ik je denken. Hoezo geen wroeging. Kon je maar slecht zijn zonder daar met pijn voor te betalen.

Jij en ik weten helaas dat het niet waar is. Jij hebt al die zware momenten in vijf maal 24 uur meegemaakt - je vrouw is vermoord door een terroriste, je bent klinisch dood geweest. Wij hebben met je meegeleefd, veilig vanaf een afstand, maar verre van onberoerd. Dat Zizek je in Trouw gelijkstelt met een nazi als Eichmann, bewijst zowel zijn onwetendheid als zijn ongelijk.

Er zijn in die meer dan honderd uur dat we je van minuut tot minuut op het scherm zagen rennen genoeg momenten geweest dat je wel degelijk voor de enkeling koos. Befehl is nimmer Befehl voor jou, zoals Zizek beweert. Je bazen verwijten je juist ongehoorzaamheid als je weer eens een opdracht weigert omdat die niet strookt met je eigen ethische overwegingen. Zelfs een bevel van de Amerikaanse president heb je genegeerd. Hij wilde dat je een winkelcentrum blootstelde aan zenuwgas om een grotere terroristische ramp te voorkomen.

Die moralistische filosofen zouden beter moeten weten en niet zo goedkoop moeten willen scoren met je bekendheid. Inderdaad, je hoeft je weinig zorgen te maken over de impact van Trouw, maar ook de Britse Independent meende onlangs een duit in het zakje te moeten doen. 24 is verleidelijk actueel met al dat nieuws over martelen in Irak, Guantánamo Bay en Afghanistan. Zelfs die brave Nederlanders lijken daar schuldig aan. Het is goed dat jouw handelen aanzet over ethiek te gaan denken. Dat is winst.

Ik schrijf deze brief voor ik weet hoe je vijfde etmaal eindigt. Toen ik je voor het laatst zag, was je in een auto op weg naar president Logan om hem zijn wandaden te laten bekennen. Ik hoop van harte dat je ook dit laatste uur overleeft, al was het maar om betere filosofen de tijd te geven iets zinvollers over je te zeggen. Waarom zien ze niet dat je avonturen een warm pleidooi voor democratie zijn, ook in tijden van terrorisme? Waarom horen ze niet je herhaalde waarschuwingen tegen de machtskliek rond Rumsfeld en Cheney in de echte Verenigde Staten?

Met hartelijke groet, Dirk Limburg

Mijn reactie:

Mijn reactie is niet zo ethisch. Ik begrijp ook niet waarom juist deze serie aanleiding zou moeten zijn tot ethische discussies. Er zijn nog steeds veel meer en veel meer gruwelijke gebeurtenissen in onze wereld waar we onze ethische pijlen op zouden kunnen richten. En we doen het niet, zoals onze held in deze serie zich daar ook niets van aan wil trekken. Zijn werkdag ziet er gelukkig totaal anders uit dan de mijne. Ik mag meekijken hoe een dag bij hem totaal anders verloopt. In dit geval een veiligheidsagent.

Liane en ik zijn echte fans van dit amusement. Er gaat geen week voorbij of wij kruipen achter de buis en op het puntje van onze stoel. We kijken samen verder weinig TV : haar programma's zijn de mijne niet en andersom. En hoe het komt, komt het: 24 is de grote uitzondering. En met klasse. Ik vind het heel knap gemaakt en de scenario's zijn huiveringwekkend, juist doordat ze binnen de menselijke maat blijven.

Het idee om in real-time te filmen is misschien de oorzaak dat het zo sterk werkt. Elke getoonde minuut is dan een werkelijke minuut, dus een heel seizoen van 24 uur geeft letterlijk 1 hele dag weer, waarin alle gebeurtenissen zich voor je gevoel razendsnel voltrekken. Dat effect op de betrokkenheid van de kijker zou eens beter uitgezocht moeten worden! Dat mag zonder ethisch geneuzel!

En verder de bijzondere beeldvoering. Binnen het real-time idee zijn er natuurlijk ook paralelle beelden: de ene scene loopt door en de andere is op dat moment ook in ontwikkeling. De producers hebben daarvoor een eigen beeldtaal ontwikkeld, zoals in de afbeelding hierboven is weergegeven. In de hoeken lopen de paralelle scenes door terwijl de klok in het midden per seconde de exacte tijd aangeeft. Met een passend ondersteunend geluid natuurlijk: kdoenk, kdoenk, kdoenk, etc.

De Dirk van hiervoor is blijkbaar fan. Wij ook. Zo zullen er velen zijn. En op zichzelf kun je die populariteit ter discussie stellen of vergelijken met  bijvoorbeeld een aambei als GTST. Toch levert dat geen wezenlijke inzichten op omdat ieders vertrekpunt (gelukkig) anders zal zijn.

Daarom hulde aan het team van 24!

P.S.

Ik heb het laatste uur van dit seizoen vorige week gezien. Het eindigt met een echte cliffhanger:

De telefoon gaat: 'mijnheer Bauer, uw dochter aan de lijn, Kim Bauer'. Een holletje, telefoon in een nis, mannen met kappen, bedwelmingsmiddel.

Even later: Chinezen op een boot, Bauer's ontbloot lijf, veel bloed, weg-is-tie: met een Chinese pont op weg naar het volgende seizoen.

Ik denk dat dit een van de slechtste scenes uit de hele serie is; toch gaan Liane en ik na de zomervakantie zeker weer kijken. Zo'n fout bruggetje in een verder formidabele reeks is wat ons betreft snel vergeven (als het niet te vaak terugkomt!).

Latere toevoeging van 14-02-07: (www.nrc.nl)

Leger wil dat tv-serie 24 ophoudt met dat gemartel

Je kunt het als een goed teken zien, een bewijs van onschuld: het Amerikaanse leger weet niets van martelen. Maar het gaat wel wat ver om de tv-serie 24 te beschuldigen van een slechte invloed op de militairen die in Irak gevangenen ondervragen.

Toch is dat precies wat oud-kolonel Stu Herrington zei op een bijeenkomst waar mensenrechtenorganisatie Human Rights First in Hollywood hem en andere militairen confronteerde met de makers van de onder de troepen in Irak zeer populaire politieke actiethriller. Volgens die organisatie gebruiken ondervragers in Irak verboden methoden die ze leren uit 24. Generaal Patrick Finnegan, de rector van de militaire academie Westpoint, wil daarom dat de makers ophouden met dat gemartel, schrijft tijdschrift The New Yorker deze week in een artikel over de serie. Ze moeten laten zien dat martelen contraproductief is.

Tony Lagouranis, die voor het leger tussen 2001 en 2005 onder meer in de Abu Ghraib-gevangenis bij Bagdad mensen ondervroeg, vertelde dat hij in Irak zag hoe soldaten nepexecuties gebruikten om gevangenen onder druk te zetten, iets wat ze in de tv-serie hadden gezien. Volgens de mensenrechtenorganisatie een wrang voorbeeld van het leven dat de kunst navolgt.

Kolonel Herrington, die in Vietnam het vak leerde en het leger advies gaf over Guantánamo Bay, vond het kwalijk dat juist de goeden in 24 wrede ondervragingstechnieken toepassen en daar nog succes mee hebben ook. Het zijn illegale, immorele en stomme technieken.

In het zesde seizoen, dat nu in de VS loopt, was vorige week te zien hoe hoofdpersoon anti-terreuragent Jack Bauer zijn broer ondervraagt door hem te injecteren met een pijn veroorzakende vloeistof. Op prime time, terwijl volgens Human Rights First de goeden voor 2001 nooit in de avonduren op tv martelden. Tussen 1996 en 2001 deden de kwaden het 102 keer, berekende de Amerikaanse oudersorganisatie Parents Television Council. Van 2002 tot 2005 steeg het totaal aantal martelscènes tot 624. Daarvan waren 67 te zien in 24, wat de serie op nummer 1 brengt van de marteltoptien.

Volgens Lagouranis speelt ook een rol dat het leger jonge soldaten zonder opleiding gevangenen laat ondervragen. Een andere expert die bij het gesprek was, Joe Navarro van de FBI, wees op de gevolgen voor de martelaar zelf. Alleen een psychopaat kan martelen zonder daar door geraakt te worden. Zulke mensen wil je niet in je organisatie. Ze zijn onbetrouwbaar en hebben vaak groteske andere problemen.

Producent Howard Gordon stelde dat zijn 24 echt geen documentaire of handleiding voor martelen is. En evenmin is het een beginnerscursus voor de War on Terror. We zijn een tv-serie. Wel vroeg hij of de militairen nog marteltips voor hem hadden.